اندازه گیری و ارزیابی عوامل زیان آور محیط کاروآلایندههای زیست محیطی

در اداره گاز استان آذربایجان شرقی (ایستگاههای CGS شهرستانهای تابعه)

فصل (1) آلاینده های زیست محیطی :

  - اندازه گیری و ارزیابی گازهای خروجی دودکش

 مقدمه:

آلودگی هوا عبارت است از وجود یک یا چند و یا مخلوطی از آلوده کننده های مختلف در هوای آزاد، به آن اندازه تداومی که برای انسان مضر بوده و یا موجب زیان رساندن به حیوانات، گیاهان و اموال شوند. آلوده کننده های مختلفی که ممکن است از منابع طبیعی و یا مصنوعی وارد اتمسفر گردند عبارتند از:

منابع آلودگی هوا:

منابع عمده آلودگی هوا عبارتند از منابع طبیعی و منابع مصنوعی و لیکن تقسیم بندی آنها ممکن است بر اساس منبع، ترکیبات و اثرات فیزیولوژیکی متفاوت باشد.اما با توجه به توسعه و پیشرفت صنایع و تکنولوژی، توسعه شهرها، ازدیاد جمعیت و افزایش وسایل نقلیه موتوری سهم آلاینده های مصنوعی که به محیط زیست رها می شوند به مراتب بیشتر از منابع طبیعی می باشند. 

الف) منابع طبیعی آلوده کننده هوا

1-      طوفان ها و گرد و غبار

2-      فعالیت آتشفشانی

3-      دود و خاکستر

4-      شهاب های آسمانی

5-      منابع گیاهی و حیوانی

6-      چشمه های آبگرم معدنی

 ب) منابع مصنوعی آلوده کننده هوا

1- وسایل نقلیه موتوری

2- صنایع و نیروگاه ها

3- سیستم های گرم کننده منابع خانگی و تجاری

4- زباله سوزها

5- مواد رادیواکتیو

تقسیم بندی آلوده کننده های هوا بر اساس منشاء ، ترکیب ، حالت ماده و نوع منبع آلاینده:

الف) بر اساس منشاء تولید:

1- آلوده کننده های اولیه (Primary Pollutants):

شامل عواملی هستند که مستقیماً به اتمسفر وارد شده و به شکلی که انتشار یافته اند در اتمسفر وجود خواهند داشت. مانند SOx– NOx– HC– CO و غیره

2- آلوده کننده های ثانویه (Secondary Pollutants):

شامل موادی هستند که در اثر واکنش های فتوشیمیایی تولید می شود مانند O₃– PAN– Fog– Smog 

ب) بر اساس ترکیب شیمیایی (Chemical Compoisition):

1- معدنی(Inorganic):

مانند منواکسید کربن، دی اکسید کربن، کربنات ها، اکسیدهای گوگرد، اکسیدهای ازت، ازن، هیدروژن فلئوراید، هیدروژن کلراید.

2- آلی (Organic):

 مانند هیدروکربن ها، آلدئیدها، ستون ها، کربوکسیلیک اسیدها، الکل ها، اترها، استرها، آمین ها و ترکیبات آلی

ج) بر اساس حالت ماده (State Of Matter):

1- ذرات (Particles):

شامل ذرات جامد و مایع (آئروسل) مانند غبار، فیوم، دود، خاکستر فرار، میست، اسپری و غیره.

2- گازها (Gases):

مانند اکسیدهای گوگرد، اکسیدهای ازت، هیدروکربن ها، اکسیدان ها.

د) بر اساس نوع منبع آلاینده:

1- منابع ثابت (Point Sources):

به منابع آلودگی مانند یک مجتمع پتروشیمی یا یک واحد صنعتی منبع ثابت آلاینده گویند.

1- منابع متحرک (Mobile Sources):

دود ناشی از اگزوز اتومبیل یا یک هواپیما را یک منبع متحرک آلاینده گویند.

آلاینده های خروجی از منابع مصنوعی بسیار متنوع هستند ولی بعضی از آنها به عنوان آلوده کننده های عمده هوا شناخته شده اند که باعث بوجود آمدن بخش عظیمی از عوامل آلودگی هوا به شرح ذیل می گردند:

 گازها:

منواکسید کربن (CO)

منواکسید کربن یکی از فراوان ترین و گسترده ترین آلوده کننده ها است که در اتمسفر یافت می شود. منواکسید کربن گازی بی رنگ، بی بو و بی مزه است. چگالی آن 5/96 درصد هوا و غیر قابل حل در آب می باشد.این گاز قابل اشتعال است و با شعله آبی می سوزد. منابع طبیعی و مصنوعی در تشکیل منواکسید کربن اتمسفری سهیم هستند. وجود این گاز در اگزوز اتومبیل ها که در نتیجه سوخت ضعیف و ناقص می باشد کاملاً شناخته شده است.

انتشار منواکسید کربن تولیدی از فعالیت های بشری در اثر احتراق سوخت های کربن دار تحت شرایط نامناسب بوجود می آید. احتراق ناقص این گونه سوخت ها (بنزین، گاز طبیعی، زغال سنگ، چوب، زغال چوب) منجر به تولید منواکسید کربن (CO) به جای دی اکسید کربن می گردد و این حالت در اثر عدم کفایت چهار متغیر لازم برای عمل احتراق بوجود می آید که عبارتند از: 

1-      اکسیژن کافی

2-      درجه حرارت کم شعله

3-      زمان ماند گازهای تولید شده در درجه حرارت های بالا

4-      به هم آمیختگی هوا و سوخت در اتاقک احتراق

کنترل عوامل فوق در مراکز ثابت آلاینده های هوا نظیر نیروگاه ها نسبت به منابع متحرک مانند خودروها راحت تر و عملی تر است که به دنبال آن میزان تولید CO در این مراکز کمتر خواهد شد.

اکسیدهای نیتروژن :  

تاکنون هفت گونه اکسید برای نیتروژن شناسایی شده است که عبارتند از: NO– NO₂-  NO₃- N₂O– N₂o₃ -  N₂O₄ و N₂O₅ ولی معمولاً فقط سه نوع آن در اتمسفر یافت می شوند:

 این سه نوع عبارتند از :

الف) نیتروس اکسید(N₂O): گازی است بی رنگ، غیرقابل اشتعال، غیر سمی و با بوی نسبتاً خوب.

ب) اکسید نیتروژن(NO): گازی است بی رنگ، غیرقابل اشتعال، بی بو ولی سمی.

ج) نیتروژن دی اکسید(NO₂): گازی است با رنگ قرمز- قهوه ای، غیرقابل اشتعال،بی بو و لیکن شدیداً احتقان آور.

منابع طبیعی و مصنوعی هر دو مسئول تولید اکسیدهای نیتروژن می باشند. سهم منابع طبیعی نسبت به منابع مصنوعی در تولید این آلاینده بیشتر است. درصد انتشار از منابع طبیعی و مصنوعی مشخصاً در این سه نوع اکسید متفاوت است.NO اتمسفری بوسیله هر دو منبع طبیعی(80%) و مصنوعی(20%( تولید می شود. عمل تخمیر بوسیله باکتری ها در خاک به منظور تجزیه ترکیبات تشکیل دهنده ازت منبع عمده N₂O را تشکیل می دهد. N₂O یک آلاینده محسوب نمی شود اما می تواند روی گرم شدن زمین و تخریب لایه ازن اثر بگذارد. همچنین عمل تخمیر باکتری ها مسئول تولید NO بوده و اشعه های نوری باعث می شوند که ازت و اکسیژن اتمسفر به روش های گوناگونی ترکیب شوند.

مقدار کلی اکسیدهای ازت تولید شده ناچیز است. احتراق منبع اصلی تولید مصنوعی اکسید نیتروژن می باشد. در طی احتراق با دمای بالا ازت و اکسيژن هوا واکنش می دهند که NO و NO₂ را تشکیل می دهند. مقدار نسبی NO به NO₂ و ترکیب با هیدروکربن ها در مجاورت نور خورشید زمینه تشکیل مه دود فتوشیمیایی فراهم        می شود. علاوه بر این دی اکسید نیتروژن در ترکیب با هیدرواکسیل رادیکالی (OH) منجر به تولید اسید نیتریک می شود که در نهایت بصورت باران های اسیدی بر سطح زمین می بارد.

از دیگر منابع تولید کننده اکسیدهای ازت می توان به وسایل نقلیه موتوری، مراکز تولید نیرو (با سوخت فسیلی) سوزاندن گاز طبیعی، گازهای نفت سوز، تخلیه الکتریکی در جو و کارخانجات تولید مواد شیمیایی مثل اسید نیتریک اشاره نمود.

آلودگی اکسیدهای نیتروژن هوا علی رغم حضور مقادیر N₂O در اتمسفر معمولاً بر حسب NO₂ و NO در نظر گرفته می شود. دلایل چنین عملی عبارتند از:

الف) NO و NO₂ سمی هستند در حالی که N₂O چنین نیست.

ب) NO و NO₂  در واکنش های فتوشیمیایی اتمسفر سهیم هستند ولی N₂O نیست.

ج) NO و NO₂ منابع عمده مصنوعی دارند در حالی که N₂O ندارد. علامت NO_X اغلب مجموعه ای برای NO و NO₂ دخیل در آلودگی هوا بکار می رود.

تقریباً تمام NO و NO₂ ناشی از منابع مصنوعی توسط اکسایش اتمسفری ازت در طی احتراق در دمای بالا تولید می شوند. ازت و اکسیژن هوا NO را بوجود می آورند که در واکنش بعدی NO با اکسيژن ترکیب و NO₂ حاصل می شود. هوا تقریباً از 78 درصد ازت و 21 درصد حجمی اکسيژن تشکیل شده است. در دمای معمولی این دو گاز تمایل خیلی کمی به واکنش با یکدیگر دارند.زیرا این واکنش بی نهایت گرماگیر است. انرژی مطلوب فقط در دماهای بالا مثل حرارت هایی که توسط فرآیندهای احتراق تولید می شوند قابل دسترسی است (2500-1300) حتی در این دماها فقط مقدار کمیNO تولید می شود ولی این مقدار از لحاظ تغلیظ آلودگی هوا دارای اهمیت است.

اکسیدهای سولفور:

سولفور اکسیدی که به بیشترین مقدار در اتمسفر انتشار می یابد به شکل دی اکسید گوگرد (SO₂) می باشد. معمولاً مقدار کمی از سولفور تری اکسید (SO₃) همراه با دی اکسید گوگرد می باشد(حدود 1 تا 2 درصد) و مجموعه این دو نوع اکسید را با SO_x نمایش می دهند.

دی اکسید گوگرد گازی بی رنگ و غیرقابل اشتعال می باشد. در غلظت های نزدیک به 3 پی پی ام بوی زننده و سوزش آوری دارد. تری اکسید گوگرد گازی فوق العاده فعال و بی رنگ است که به آسانی بصورت مایع متراکم    می گردد.

تحت شرایط معمولی هیچ SO₃ در اتمسفر یافت نمی شود چرا که سریعاً با رطوبت واکنش داده و به اسید سولفوریک (H₂SO₄) تبدیل می شود.

انتشار دی اکسید گوگرد مصنوعی عمدتاً حاصل احتراق زغال سنگ می باشد.احتراق هر ماده ای که حاوی گوگرد باشد باعث تولید SO_X می شود مقدار نسبی اکسید تشکیل شده بستگی به مقدار حضور اکسیژن ندارد و دی  اکسید گوگرد تحت هر گونه شرایط احتراقی به بیشترین مقدار تولید می شود. SO₃ تولید شده به شرایط واکنش علی الخصوص به دما بستگی دارد و بین 1 تا 10 درصد کل SO_X تولید شده نوسان دارد.سایر سوخت های فسیلی مانند نفت خام و گاز طبیعی که از راه های شبیه به این بوجود می آیند حاوی گوگرد می باشند و لیکن این سوخت ها مشکلات آلودگی کمتری را نسبت به زغال سنگ که در اثر انتشار SO_X بوجود می آید ایجاد می کنند.چرا که مقدار بیشتر گوگرد آزاردهنده در طی مراحل مختلف گاز طبیعی و نفت خام از بین می رود.قابل ذکر است که بیش از 80 درصد از اکسید های گوگرد مصنوعی در جریان احتراق سوخت های فسیلی منابع ثابت آلوده کننده تولید   می شود.از این مقدار، سهم نیروگاه های برق در حدود 85 درصد و سهم خودروها تنها 2 درصد است. پالایشگاه های نفت، کارخانجات ذوب مس و کارخانجات تولید سیمان نیز از جمله صنایعی هستند که در تولید اکسیدهای گوگرد نقش بسزایی دارند.

نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

ایستگاه  CGS تبریز شماره 1

هیتر شماره 1- اگزوز شماره 1

Date: 26.02.07

Time: 10:05:42 

Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 % 

T Gas:           65   ° C

T ambient:    -1 ° C

Tg – Ta:        66  ° C

 نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

 ایستگاه  CGS تبریز شماره 1

هیتر شماره 2- اگزوز شماره 2

 Date: 26.02.07

Time: 10:09:52

Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 %

 T Gas:           343   ° C

T ambient:    -1 ° C

Tg – Ta:        344  ° C 

نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

ایستگاه  CGS تبریز شماره 1

هیتر شماره 3- اگزوز شماره 2

Date: 26.02.07

Time: 10:12:42

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm:   3.0 %

 T Gas:            203   ° C

T ambient:    -1 ° C

Tg – Ta:         204  ° C 

 نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

 ایستگاه  CGS تبریز شماره 2

هیتر شماره 1- اگزوز شماره 1

Date: 26.02.07

Time: 11:08.56

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 %

 T Gas:           250   ° C

T ambient:    5 ° C

Tg – Ta:        245  ° C 

 نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

 ایستگاه  CGS تبریز شماره 2

هیتر شماره 2- اگزوز شماره 1

Date: 26.02.07

Time: 11.01.37

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 %

  T Gas:           245   ° C

T ambient:    3 ° C

Tg – Ta:        242  ° C 

نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

 ایستگاه  CGS باسمنج

هیتر شماره 1 قبل از تنظیم

Date: 26.02.07

Time: 11:50:16

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 % 

T Gas:          53   ° C

T ambient:  5 ° C

Tg – Ta:       48  ° C 

 نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

 ایستگاه  CGS باسمنج

هیتر شماره 1

  بعد از تنظیم

Date: 26.02.07

Time: 11:55:23

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 % 

T Gas:          159   ° C

T ambient:  2 ° C

Tg – Ta:       157  ° C  

 نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

 ایستگاه  CGS باسمنج

هیتر شماره 2

Date: 26.02.07

Time: 12:00:55

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 % 

T Gas:          46   ° C

T ambient:  -1 ° C

Tg – Ta:       47  ° C 

نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

 ایستگاه  CGS آلانق

Date: 26.02.07

Time: 15:48:04

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 % 

T Gas:          118 ° C

T ambient:   -1 ° C

Tg – Ta:       119 ° C

نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

 ایستگاه  CGS کر و الوار

 Date: 26.02.07

Time:16:34:44

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 % 

T Gas: 6 ° C

T ambient:

Tg – Ta: 8 ° C 

نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

ایستگاه  CGS بستان آباد

Date: 26.02.07

Time: 18:04:37

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 %

 T Gas:          ° C

T ambient:  ° C

Tg – Ta:       ° C 

نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

 ایستگاه  CGS کردکندی و سقین سرا

Date: 26.02.07

  Time: 18:38:46

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 %

 T Gas:       333   ° C

T ambient:  - 20 ° C

Tg – Ta:     353  ° C 

نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

 ایستگاه  CGS الخلج

Date: 27.02.07

Time: 10:21:17

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 %

 T Gas:          57   ° C

T ambient:   3 ° C

Tg – Ta:       54  ° C 

نتایج اندازه گیری گازهای خروجی دودکش

 ایستگاه  CGS قره بابا

Date: 27.02.07

Time: 11:12:54

 Type of Fuel:  Natural Gas

Dry Analysis              

O2 Norm: 3.0 %

 T Gas:          125   ° C

T ambient:   2 ° C

Tg – Ta:       123  ° C 

سازمان حفاظت محیط زیست کشور

    استانداردهای خروجی از کارخانجات و کارگاههای صنعتی  

( موضوع ماده 15 قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا مصوب 3/2/74 مجلس شورای اسلامی )

انتقال به ابتدای صفحه

بخش یک

اندازه گیری و ارزیابی سرو صدای محیط کار

  مقدمه:

 در محيط هاي صنعتي عوامل زيان آور متعددي وجود دارد كه سلامتي كارگران را تهديد     مي نمايد كه يكي از مهمترين آنها سروصدا مي باشد.

در بين تمام عوامل زيان آور شغلي ، سروصدا بيشترين ميزان انتشار را داشته و تقريباً در هر  صنعتي وجود دارد. سروصدا نه تنها سبب بروز بيماري ، بلكه سبب آزار و برآشفتگي فرد نيز  مي شود و با ايجاد تداخل در مكالمات و ممانعت از سمع اصوات هشدار دهنده ، سبب بروز حوادث ناگوار و كاهش توليد مي گردد. سروصدا به عنوان يكي از استرسورهاي عمومي ، زمينه را براي بروز مشكلات قلبي ـ عروقي فراهم مي آورد ، ولي مهمترين اثر آن در جهت ايجاد كاهش شنوائي در افراد در معرض مي باشد.بنابر اظهارات دكتر ليندا راسنتوك ( مدير مجموعة NIOSH ) ، حدود 30  ميليون امريكائي در محيط هاي كاري در معرض خطر سروصدا قرار دارند كه در نتيجة آن 10 ميليون نفر مبتلا به افت دائم شنوائي هستندعقيده بر آن است كه كاهش سروصداي محيط در حدي كه مانع بروز اثر بر روي سيستم شنوائي گردد ، از بروز ساير عوارض آن نيز جلوگيري مي نمايد.انستيتوي ملي ايمني و بهداشت شغلي اظهار كرده است كه 14 درصد از جمعيت كل كارگران در محيط هائي به كار گرفته مي شوند كه تراز صدا در آنها از dB(A) 90 تجاوز مي نمايد.در بررسي كاهش شنوائي ناشي از صدا كه در سال 1994 توسط فردي به نام Bone انجام گرفت ، مشخص گرديد كه صدا عوارض گوناگوني نظير كاهش شنوائي ، وزوز گوش ، خستگي و استرس را به دنبال دارد. همچنين سروصداي شديد مي تواند بر فعاليت روزانه اثر گذاشته و توانائي كارگران را در ايجاد روابط با ديگران و شنيدن علائم هشدار دهنده ، كاهش دهد. طبق اين بررسي بيش از يك ميليون كارگر شاغل در بخش هاي مختلف صنعت ، داراي آستانة شنوائي رو به افزايش مي باشند.

برآوردهايي كه اخيراً در كشور امريكا صورت گرفته است ، حاكي از آن است كه 30 ميليون نفر از جمعيت اين كشور در مكانهائي با ميزان صداي بيش از dB 85 فعاليت مي‌كنند كه اين ميزان مي‌تواند براي شنوائي خطر مهمي محسوب گردد. آمارهاي قبلي نشان دهنده اين مطلب است كه تقريباً 2/3 درصد افراد تا حدودي دچار كاهش شنوايي مي‌باشند. نسبت افراد مبتلا به كاهش شنوايي ، با افزايش سن بالا مي‌رود كه اين نسبت در افراد شاغل در مشاغل پر سر و صدا بيشتر مي‌باشد.

OSHA تخمين زده است كه 17 درصد كارگران بخش توليد مبتلا به حداقل اختلال در شنوائي هستند.

NIOSH برآورد كرده است كه از هر 4 كارگر با سن بيش از 55 سال كه در معرض تماس با مقادير زياد سر و صدا مي‌باشند ، يك نفر دچار درجاتي از اختلال شنوائي مي‌باشد. NIOSH كاهش شنوايي ناشي از سر و صدا را بعنوان يكي از ده بيماري عمده ناشي از كار معرفي كرده است.موضوع پايش هاي محيطي و زيستي در مورد عوامل بيماريزا و زيان آور ، بطور كامل از سوي  قوانين كار و تأمين اجتماعي كشور حمايت مي شود و در مواد قانوني 85 ، 92 و 95 قانون كار و 88 و 90 قانون تأمين اجتماعي ، اين حمايت ها به صورت مستقيم و غير مستقيم به چشم مي خورد. موضوع  سروصدا نيز به عنوان يكي از عوامل زيان آور محيط كار ، از اين قوانين تبعيت مي نمايد.

روش هاي كنترل صدا و پيشنهادات :

بطور كلي روش‌هاي كنترل صدا شامل روشهاي زير مي‌باشد:

الف- كنترل در منبع صوتي

ب- كنترل در مسير انتشار صوت

ج- حفاظت فردي

كنترل در منبع صوتي:

اين روش اصولاً از طراحي دستگاه شروع مي‌شود. به عنوان مثال مي‌توان استفاده از سيستمهاي هيدروليكي به جاي پنوماتيكي و ضربه اي در پرس ها را نام برد كه در كنترل صدا اهميت ويژه‌اي دارند. روش‌هاي عمدة كنترل صدا در منبع عبارتند از :

1- انتخاب صحيح دستگاه متناسب با فرآيند توليد

2- نگهداري صحيح دستگاهها

3- محل و نحوه استقرار دستگاه

4- نصب كاهش دهنده هاي صدا برروي دستگاه

5-تغيير در اجرا و كاردستگاه

6- محصور كردن دستگاه

كنترل در مسير انتشار صوت:

در صورتيكه كنترل صدا در منبع ميسر يا موثر نباشد، جلوگيري از انتقال يا انتشار صدا يا به عبارتی كنترل آن در مسير انتشار مي تواند مدنظر قرار گيرد كه خود شامل چند شيوه مي باشد. اصولاً اين روش مبتني بر دو خاصيت جذب صوت و ايزولاسيون صوت در مصالح مي باشد. روش هاي عمومي كنترل صدا در مسير انتشار عبارتند از:

1- مجزا نمودن منابع اصلي صدا از ساير منابع

2- جداسازي بخش هاي پرصدا از ساير بخش هاي كارگاه

3- كنترل صدا مبتني برجذب صوت

4- كنترل مبتني بر ايزولاسيون صوتي

5- دفاع صوتي (Active Noise Contral)

6- ايجاد پناهگاه صوتي براي كارگر

پديده جذب صوت: وجود سطوح انعكاسي در كارگاه و اطراف منابع صوتي، باعث مي شود كه تراز فشار صوت به علت انعكاس مكرر افزايش يابد. اين ميزان افزايش به تعداد و مشخصات سطوح بازتابشي بستگي دارد. وجود جاذب صوت مناسب مي تواند تا حدود زيادي اين پديده را كنترل نمايد.

حفاظت فردي:

حفاظت فردي آخرين راه براي كنترل صدا مي باشد. اين تكنيك ترجيحاً براي ساعاتي كه كارگر با بيشترين تراز فشار صوت مواجهه داشته باشد و يا در زمانيكه سيستمهاي كنترل صدا بطور موقت از كارافتاده اند، مجاز شمرده مي شود. در شرايطي كه فرد مجبور به استفاده از وسايل حفاظت فردي    مي باشد بايد در انتخاب وسيله كمال دقت به عمل آيد. علاوه بر كيفيت و راحتي، وسيله بايد تناسب كافي با شرايط صداي محيط از نظر كاهش تراز و تناسب  با فركانس صداي محيط را داشته باشد و همچنين آموزش هاي لازم جهت استفادة مطلوب به كارگر داده شود. جنس موادبكار رفته براي وسيله حفاظت شنوايي بايد از نوعي باشد كه ايجاد حساسيت در پوست ننمايد. حفاظ هاي گوش بر دو نوع  مي باشد:

حفاظ روگوشي (Ear Muff)

حفاظ توگوشي (Ear plug)

نكته: در برخي از موارد لازم است كه به طور همزمان از حفاظ روگوشي و توگوشي استفاده گردد. اين روش اگرچه براي كارگر ناراحت كننده است، ولي استفاده موقت از آن نتيجه مطلوبتري دارد.

انتقال به ابتدای صفحه

بخش دو

اندازه گیری و ارزیابی روشنایی محیط کار

  مقدمه:

پيشرفت صنايع ، ازدياد واحدهاي صنعتي و توليدي و نياز روز افزون به بازده بيشتر صنايع براي تأمين نيازهاي مصرف كنندگان ايجاب مي‌كند كه كار بيشتر در محيطهاي بسته ، در مدت شب و روز ادامه داشته باشد. بنابراين استفاده از نور مصنوعي بتدريج توسعه يافته است. امروزه مسأله روشنايي براي كارگاههاي بزرگ صنعتي اهميتي ويژه يافته است ، زيرا كمبود روشنائي در محيط كار افزون بر ايجاد خستگي اعصاب ، آسيبهاي ديگري به سلامت و بينائي كارگر وارد مي‌آورد.براساس بررسيهاي انجام شده توسط اداره كل بهداشت حرفه‌اي وزارت بهداشت و درمان ،          18 درصد كارگاهها و 16 درصد كارگران در معرض روشنایي نامطلوب قرار دارند.

بطور كلي مي‌توان اهداف روشنایي مناسب را چنين بيان نمود :

1ـ بيشترين حفاظت از بينائي كاركنان

2ـ كاهش عوامل ايجاد خستگي و فشار ناشي از روشنایي ناكافي .

3ـ پيشگيري از حوادث ناشي از كار.

4ـ افزايش بازده كار.

5ـ بهبود كيفيت فرآورده.

براساس بررسي انجام شده توسط KW-Lankatilake  در سال 1990 در صنعت ذوب آهن و فولاد مشخص گرديده است كه روشنایي اين واحد كمتر از ميزان توصيه شده   IES1 بوده و در نتيجه ناراحتيها و اختلالات عدسيه و قرنيه در اين كارگران بترتيب برابر با 5/23 و 30 درصد مي‌باشد.براساس گزارش انجمن امريكايي N.S.C2 كمبود روشنایي بطور مستقيم علت 5 درصد از حوادث صنعتي بيان شده است.همچنين براساس تحقيقي كه در صنايع امريكا توسط Allis holmers در خصوص رابطه ميان ميزان روشنایي و حوادث ناشي از كار صورت گرفته است ، نشان داده شده كه پس از تقليل حد معمول روشنایي در قسمت مونتاژ به 300 لوكس ،‌3 درصد به فركانس حوادث افزوده شده است. همچنين در همين كارخانه تعويض رنگ سقف و ديوارهاي كارگاه به رنگ روشن ، موجب ايجاد روشنایي يكنواخت و تقليل حوادث  ناشي از كار به ميزان 5/16 درصد گرديده است.با توجه به مطالب بيان شده ، مشخص مي‌گردد كه روشنایي رضايت بخش علاوه بر ايجاد راحتي و آسايش ، بازده كار را بالا برده و با كاهش حوادث ناشي از نور كافي ، به ايمني كمك بسياري مي‌نمايد. روشنایي رضايت بخش داراي ويژگيهاي زير مي‌باشد :

1ـ نور كافي باشد.

2ـ نور از نظر توزيع مطلوب باشد.

3ـ درخشندگي سطوح سبب چشم‌زدگي نگردد.

4ـ سايه‌هاي مزاحم موجود نباشد.

براساس مطالب وآمار و ارقام بيان شده ،اهميت موضوع روشنایي در محيطهاي كاري مشخص مي‌گردد. ضمناً پايش محيطي و زيستي در مورد افزايش و كاهش روشنایي توسط مواد قانوني 85 ، 92 و  95 قانون كار و همچنين مواد 88 و 90 قانون تأمين اجتماعي حمايت مي‌شود.